Sakin ve Gergin Anksiyete mi?
Sakin ve gergin terimleri anksiyete belirtileriyle aynı anlama gelmez, genellikle belirli olaylara verilen geçici tepkilerdir....
Sakin ve gergin günlük dilde birbirine zıt anlamlıdır, ancak bu iki kelime tek başına anksiyete belirtisi ya da tanısı anlamına gelmez. Sınavdan önce gerilmek, iş görüşmesinde huzursuz olmak veya kriz sırasında tetikte hissetmek çoğu zaman belirli bir olaya verilen geçici tepkilerdir. Stres kaynağı ortadan kalkınca bu gerginlik de azalabilir.
Anksiyete daha geniş bir durumdur. Aşırı endişe, kötü bir şey olacak beklentisi, huzursuzluk, bedensel belirtiler ve kaçınma gibi davranışlar birlikte görülebilir. Ortada belirgin ya da orantılı bir tehdit olmasa bile alarm ve endişe duygusu sürebilir. Dışarıdan sakin görünen biri de içeride yoğun anksiyete yaşayabilir, gergin görünmeyen birinde kaçınma, hissizleşme veya kendinden kopukluk öne çıkabilir.
Öne Çıkanlar
- GAD-7’de 10 ve üzeri puan, tek başına tanı koydurmasa da belirtilerin daha ayrıntılı ele alınmasını gerektirebilir.
- Çarpıntı veya nefes darlığı yeni, şiddetli ya da sık tekrarlıyorsa tiroit ve kalp ritmi sorunları gibi fiziksel nedenler de araştırılır.
- Endişe en az 6 ay sürüyorsa, eşlik eden belirtiler ve günlük yaşama etkisi birlikte değerlendirilmeden yalnızca süreye göre karar verilmez.
- Kalabalık yerlere girmeme, telefon görüşmelerini erteleme veya sürekli güvence arama öne çıkıyorsa, sakin görünüm anksiyeteyi dışlamaz.
Gündelik Gerginlik ve Anksiyete
Geçici gerginlik genellikle sınav, iş görüşmesi veya kriz gibi belirgin bir stres kaynağıyla bağlantılıdır. Ertesi gün sınavı olan bir öğrencide uyuyamama, aynı düşünceleri zihninde döndürme veya toplantı öncesinde ellerde terleme görülebilir. Sınav ya da toplantı bittikten sonra belirtiler hafifliyorsa, gerginlik çoğunlukla o olayın yarattığı stresle sınırlı kalır.
Anksiyetede endişe her zaman yaşanan olayla orantılı değildir. İş görüşmesi haftalar önce bitmiş olsa bile yeni bir hata yapma korkusu sürebilir. Evde güvenli bir ortamda otururken kötü bir haber beklemek veya ortada belirgin bir neden yokken bedende alarm hissetmek de mümkündür. Kötü bir şey olacak düşüncesi, endişeyi durduramama, huzursuzluk, bedensel belirtiler ve bazı ortamlardan kaçınma aynı dönemde ortaya çıkabilir.
Birinin Bugün çok gerginim demesi o andaki duyguyu anlatır, anksiyete bozukluğu bulunduğunu göstermez. Benzer şekilde, yalnızca sakin hissetmek de anksiyetenin bulunmadığını kanıtlamaz. Yüz ifadesi, ses tonu veya tek bir kelime, yaşanan durumu tek başına açıklamaz.
Kıvırcık saçlı ve gözlük takan yorgun bir kadın, dizüstü bilgisayarda çalışırken stresli.
Ayırırken şu noktalar birlikte ele alınır:
- Belirtiyi başlatan belirgin bir stres kaynağının bulunup bulunmadığı
- Endişenin ne kadar sürdüğü
- Aynı durumun ne sıklıkta tekrarlandığı
- Endişeyi durdurmanın ve günlük işleri sürdürmenin ne kadar zor olduğu
Tek bir zor gün anksiyete bozukluğu anlamına gelmez. Endişe tekrar tekrar ortaya çıkıyor, kontrol edilemiyor ve uykuya, işe veya ilişkilere zarar veriyorsa durum yalnızca geçici bir gerginlik olarak kalmaz.
Duygusal, Bedensel ve Davranışsal Belirtiler
Anksiyete yalnızca gergin hissetmekten ibaret değildir. Aşırı endişe, huzursuzluk, kötü bir şey olacak beklentisi ve düşünceleri durduramama duygusal belirtiler arasında yer alabilir. Bu duygular bedensel alarm belirtileriyle birleştiğinde yaşanan sıkıntı yalnızca zihinsel bir sorun gibi görünmeyebilir.
Gün boyunca sürekli kalp atışını dinlemek, toplantıda konuşmaktan kaçınmak veya evden uzaklaşmayı zor bulmak davranışlara yansıyabilir. Başka bir durumda korku açıkça belli olmayabilir, ancak bütün gün tetikte kalma görülebilir. Belirtilerin biçimi değişse de işe gitmek, uyumak, evden çıkmak veya ilişkileri sürdürmek zorlaşıyorsa anksiyetenin günlük yaşama etkisi artar.
Bedensel Belirtiler
Anksiyete sırasında kalp çarpıntısı, hızlı nefes alma, terleme ve mide-bağırsak sorunları görülebilir. Göğüste sıkışma, mide bulantısı veya tuvalete gitme ihtiyacında artış da bu alarm tepkisine eşlik edebilir. Bazı belirtiler aniden başlar, bazıları ise gün boyunca hafif ama sürekli biçimde devam eder.
Bedensel belirti ortaya çıktığında endişe de büyüyebilir. Kalp çarpıntısı ciddi bir kalp sorunu olduğu düşüncesini, hızlı nefes alma ise nefesin kesileceği korkusunu tetikleyebilir. Böylece beden belirtisi ile korku birbirini besler. Ancak her çarpıntı veya nefes darlığı anksiyeteden kaynaklanmaz, fiziksel nedenler de aynı belirtileri oluşturabilir.
Kaçınma ve İçsel Belirtiler
Kaçınma, anksiyetenin günlük hayatta görünen biçimlerinden biridir. Toplu taşıma kullanmamak, kalabalık yerlere girmemek, telefon görüşmelerini ertelemek veya sürekli güvence aramak kısa süreli rahatlama sağlayabilir. Zamanla korkulan durumların alanı genişleyebilir ve günlük işler daha fazla kısıtlanabilir.
Gergin hissetmemek de anksiyetenin bulunmadığını kanıtlamaz. Bazı kişilerde yoğun endişe yerine hissizlik, kendinden kopukluk veya çevreye yabancılaşma öne çıkabilir. Dışarıdan sakin görünen birinin içinde alarm duygusu bulunabilir, bu nedenle anksiyeteyi yalnızca yüz ifadesine veya ses tonuna bakarak anlamak mümkün değildir.
Kadın bileğinden nabzını kontrol ediyor
Yaygın Anksiyete Bozukluğunda Süre ve Belirtiler
Yaygın anksiyete bozukluğu, tek bir olay karşısında yaşanan kısa süreli gerilimden farklı bir örüntü oluşturur. Endişe sağlık, para, aile, iş veya günlük sorumluluklar arasında dolaşabilir. Endişenin fazla olduğu fark edilse bile düşünceleri durdurmak zor olabilir.
Yaygın anksiyete bozukluğunda endişe ve evham çoğu gün en az 6 ay sürer ve kişi bu düşünceleri kontrol etmekte zorlanır. Birkaç stresli gün ile aylar boyunca devam eden, kontrolü zor ve hayatı daraltan endişe aynı durum değildir.
Yetişkinlerde değerlendirme yapılırken aşırı endişeye başka belirtilerin eşlik edip etmediğine de bakılır. Kas gerginliği, huzursuzluk, çabuk yorulma ve uyku sorunları bu belirtiler arasındadır. Bu belirtilerden en az 3’ünün endişeyle birlikte görülmesi, diğer belirtiler, sürenin ve günlük yaşama etkisinin bütünüyle birlikte ele alınır, tek başına tanı koydurmaz.
Kasların gün boyu sıkılı kalması, sabah dinlenmeden uyanmak veya küçük işlerde bile çabuk tükenmek yalnızca gergin olunduğunu düşündürmeyebilir. Uykuya dalmakta zorlanmak ya da gece boyunca zihnin susmaması da endişenin bedene ve günlük yaşama yayıldığını gösterebilir. Yine de aynı belirtiler başka ruhsal ve fiziksel durumlarda da ortaya çıkabilir.
Anksiyete Belirtilerini Değerlendirmek
Belirtilerin türü, ne zaman başladığı, ne sıklıkta tekrarlandığı ve günlük yaşamı ne kadar etkilediği birlikte ele alınır. İşe gitmekte zorlanma, uykunun bozulması, sosyal ortamlardan kaçınma veya sürekli güvence isteme, bu etkinin günlük hayattaki karşılıklarıdır.
Doktor hastayla belirtileri hakkında konuşuyor
Sakinim ve gerginim ifadeleri bazı kaygı ölçeklerinde o andaki durumu anlamaya yarayan maddeler olabilir. Bu ifadeler tek başına tanı ölçütü değildir. Ölçüm sırasında sakin hissetmek, son haftalarda çarpıntı yaşama veya dışarı çıkmaktan kaçınma gibi belirtileri ortadan kaldırmaz. Tersine, stresli bir olay sırasında gergin hissetmek de tek başına kalıcı bir anksiyete bozukluğunu göstermez.
GAD-7, son 2 haftadaki anksiyete belirtilerini tarayan kısa bir ölçektir. Toplam puan 0 ile 21 arasında değişir. 10 ve üzeri puan, anksiyete açısından daha ayrıntılı değerlendirme gerektirebilecek bir durum düşündürür, ancak tek başına tanı koydurmaz.
Ölçek sonucu, belirtilerin geçmişi ve günlük yaşama etkisiyle birlikte ele alınır. Başka ruhsal durumlar ve fiziksel nedenler de aynı değerlendirmeye dahil edilir. Tek bir kelimeye veya tek bir puana dayanarak kesin sonuca varılmaz.
Çarpıntı ve Nefes Darlığının Diğer Nedenleri
Çarpıntı, nefes darlığı, terleme veya baş dönmesi anksiyete sırasında görülebilir, fakat bu belirtiler doğrudan anksiyete olarak adlandırılmaz. Tiroit hastalıkları kalp hızını ve huzursuzluk hissini değiştirebilir. Kalp ritmi sorunları da ani çarpıntı, göğüste rahatsızlık veya nefes darlığı yapabilir.
Belirtinin ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü ve hangi durumlarda tekrarlandığı fiziksel nedenleri ayırt etmeye yardım eder. Merdiven çıkarken başlayan nefes darlığı, dinlenirken ortaya çıkan çarpıntı veya daha önce hiç yaşanmamış ani belirtiler yalnızca kaygıyla açıklanamaz. Kafein, bazı ilaçlar ve uykusuzluk da çarpıntıyı artırabilir.
Yeni başlayan, şiddetli, sık tekrarlayan veya günlük yaşamı belirgin biçimde bozan çarpıntı ve nefes darlığında doktora başvurmak gerekir. Göğüs ağrısı, bayılma, morarma, ciddi nefes alamama veya kalbin düzensiz ve çok hızlı atması varsa aynı gün acil değerlendirme gerekir. Fiziksel nedenler ele alındıktan sonra belirtilerin anksiyeteyle ilişkisi daha sağlıklı biçimde açıklanabilir.
Bu yazıya tepkin ne?
Merhaba ben Ozan. olumsuz.net Sitesinin kurucusuyum. Bildiklerimi ve araştırdıklarımı bu site aracılığıyla sizlere paylaşıyorum.
